نفر طفل گردوباز از يكديگر تظلم نمودند و معلوم گرديد كه بزرگتر ستم كرده است ، هزار دانه گردو به ستم‌رسيده انعام فرمود و گوش طفل ستمكار را پيچيده تا به گريه رسيد . روزى مردى را مانند جنازه بر چهارچوب بسته ، به حضور آوردند كه فلان كس اين مرد را به اندازه‌اى زده است كه از حس و حركت افتاده ، قريب به موت است ، چون آن كس را حاضر نمودند در جواب گفت : مطالبه طلب داشتم كه او را به اين حالت به حضور مبارك آورده‌اند ، پس حضرت و الا پرسش از نبض و رخسارهء او فرمود و معلوم گرديد كه هر دو به جاى خود است و حضرت معظم اليه نزديك به دو ساعت از حال او تغافل فرموده ، بر آفتاب تابستان بماند و هيچ جنبشى ننمود ، پس در پنهانى بفرمود ، جامى را شربت آبليموى پر از برف كرده به حوالى دهان و بينى او بردند ، چون بوى آبليمو و سردى برف را شنيد ، از شدت گرمى و عطش بىاختيار جام شربت را نوشيده ، برپا ايستاد و حضرت و الا حكم فرمودند تا وجه دين طلبكار را از او گرفته ، رسانيدند . روزى فرمودند : در جائى نام مسجد طاهريه شيراز را ديدم ، كسى جوابى نداد ، پس بفرمود تا از مردمان سالخورده جويا شويد ، بعد از چند روز معين شد كه آن مسجد را حاجى - ميرزا محمد على خادم‌باشى مسجد وكيل ، بعد از انهدام اراضى آن را اصطبل نموده است ، پس در ثبوت آن چند نفر معمار روانه فرموده ، شالده و بنيان كهنه مسجد را جستند و اصطبل را خراب كرده ، نزديك به پانصد تومان از وجه حلال در احداث مسجد صرف فرمود [ و ] احياى مراسم مسلمانى نمود و اين مسجد طاهرى در جنب قبلى مسجد جامع عتيق شيراز است . « 1 » و از مآثر آن حضرت و الا ، احداث عمارت قصرمانند در صحن مقدس حضرت كاظمين ( ع ) است كه زبان و بنان از توصيف آن عاجز است ، از قرار شهرت نزديك به دويست‌هزار تومان رواج ايران به خرج آن عمارت ، محض شعار اسلام صرف فرموده است . و از مآثر علميه آن حضرت و الا ، كتاب كنز الحساب كه شرحى است بر خلاصه حساب شيخ بهاء الدين عاملى ( رحمة اللّه عليه ) در ماه رجب سال 1256 به انجام رسيده است و كتاب جام‌جم كه در زبان « 2 » عرب و عجم ، در علم جغرافيا ، مانندى ندارد چنان كه چندين صد نسخه از آن كتاب به زيور طبع درآمده ، مشهور آفاق گشته است ، در سال 1270 كه لفظ « تاريخ جهان » تاريخ اوست ، شروع در تأليف آن فرموده است و در سال 1272 كه « احوال كره ارض » تاريخ اوست [ به ] انجام رسيده است و كتاب قمقام است كه در مصائب اهل بيت نبوت طاهره مخصوصا ، مصيبت حضرت خامس آل عبا ، ابا عبد اللّه الحسين ( ع ) تاكنون در اين باب كتابى مانندش تأليف نگشته ، احاديث مجعوله را كه عقول سليمه از قبول آنها ممتنع است ذكرى نفرموده ، بلكه همان روايت متقدمين را مندرج فرموده است و بس . و تاريخ انجام اين كتاب بيست و پنجم ذىحجه سال 1304 هجرى است و چندين صد مجلد از آن ، از حليهء طبع درآمده ، دستور العمل ذاكرين گشته است و قمقام به معنى امر بزرگ و دريا باشد .

--> ( 1 ) . براى اطلاع بيشتر رجوع شود به كتاب مسجد جامع عتيق شيراز ، از مرحوم على نقى بهروزى ، 1349 ، شيراز ، فرهنگ و هنر . ( 2 ) . در متن : ( زمان ) .